Tarawa, de navel van de wereld

Stipt om 11 uur stijgt vanaf elk weerstation in de Stille Zuidzee een grote, gele ballon op. Dus ook vanaf het grasveldje van het meteorologisch instituut op Tarawa, het hoofdeiland van Kiribati. Gevoelige sensoren onderaan de ballon registreren luchtvochtigheid, windsnelheid en temperatuur. Al deze gegevens gaan direct naar een verzamelpunt in Australië. De camera volgt de ballon en we vragen ons af waar hij straks neerkomt. We zijn eraan toe harde gegevens te verzamelen. Nu we verhalen hebben van de bewoners van Marakei willen we ook graag de specialisten horen over klimaatverandering. De directeur van het instituut staat ons te woord. Hij aarzelt en verontschuldigt zich, echt veel kan hij niet zeggen. Na de tweede wereldoorlog, rond 1946, zijn op Tarawa voor het eerst metingen geregistreerd maar, niet systematisch. Dat kwam pas later. De gemiddelde temperatuur stijgt, net als de zeespiegel, zoveel is duidelijk.           We zullen onze informatie op een andere manier moeten halen. Claire, onze tolk, stelt voor zuster Marella te bezoeken, een Australische congregatie zuster, tevens waterbouwkundig ingenieur, die voor de overheid van Kiribati werkt. Ook Claire zat een aantal jaren bij de congregatie en heeft Marella leren waarderen als een kundig wetenschapper die de stand van weer en water op Kiribati als geen ander kent. Op naar zuster Marella dus. We horen in korte tijd veel, Marella is duidelijk: ‘wat we zeker weten is dat het niveau van de zeespiegel stijgt met 3.9 mm per jaar. Dat betekent 39 cm in tien jaar en dus bijna 4 meter in 100 jaar. Het hoogste punt van Tarawa is krap 3 meter. Dan besef je dat – als deze stijging zo doorzet – over 50 jaar de waterstand aan het leven hier een einde maakt. Wat te doen Marella? ‘Muren zetten rond het eiland, zowel aan de zeekant als de lagunekant is een enorm project waarvan je je kunt afvragen of het echt helpt. Een flinke storm, zoals in 2005, slaat zo’n muur mogelijk weg. Erosie is nu ook al een groot probleem en vooral hier op het hoofdeiland omdat dat zo overbevolkt is. Bij elke storm slaan er rijen huizen van het strand weg, maar waar moeten de mensen heen? Elk eiland ‘beweegt’, er vindt afslag plaats en er wordt op andere plekken weer zand aangevuld, dat is normaal. Mangrove aanplanten om de grond te verstevigen en vast te houden en om de golfslag te breken, is een goede methode maar zeespiegelstijging wordt er niet door geremd. Hier op Zuid-Tarawa zijn storm en erosie een drama. Er wonen op deze smalle strook land 50.000 mensen, de helft van de bevolking van Kiribati. De pull factor, de aantrekkingskracht van Tarawa, is groot. Hier zetelt de regering, zijn de scholen, is een universiteit, een hospitaal, een enkele fabriek, uitgaansleven.       Maar het grote probleem van Tarawa, en van veel andere eilanden, is op korte termijn niet de stijging van de zeespiegel maar de beschikbaarheid van drinkwater. Regenwater en grondwater vullen de putten, maar de diepste laag in de put bestaat uit zeewater. Dat zoute zeewater is zwaarder dan het zoete water dat er bovenop drijft. Door de stijging van het zeeniveau stijgt ook het zoutwaterniveau in de put. De zoete laag wordt door het intense gebruik kleiner. Zout en zoet vermengen zich steeds meer. Bewoners constateren al dat het drinkwater steeds zouter wordt. Bovendien raakt het grondwater vervuild: veel mensen dicht opeen produceren veel afval en stront, en doden worden hier begraven bij huis, vaak niet ver van de put.   Dit is andere koek dan de paradijselijke stand van zaken van ons vriendelijke eiland Marakei. Tarawa lijkt een metafoor voor de wereld: vol, vies, lawaaiig en bedreigt door gebrek aan alles.                 De volgende morgen gaan we naar onze laatste afspraak. Nu het einde der tijden voor Kiribati nabij lijkt, willen we terug naar het begin, horen hoe dit eilandenrijk ontstond. De oude mijnheer, Atanraoi Baiteke, zal ons een scheppingsverhaal vertellen: “Ooit, in het begin, lag de hemel plat op de aarde. De mensen van Tarawa kropen over de grond en klaagden dat zij geen adem konden halen. Ze smeekten Nareau, de spin-god: alsjeblieft, gun ons wat ruimte. We willen staan en lopen, til de hemel een beetje op! Nareau hoorde het geklaag een poosje aan en besloot toen de mensen te helpen. Hij sprong naar beneden, bovenop de staart van de grote aal. Aal schrok, zwiepte zijn staart de lucht in en duwde daarmee de hemel omhoog. Maar dat was niet alles. Aal spatte uit elkaar in duizenden stukken die de wereld invlogen en overal nieuw land vormden: Australië, Amerika, Europa, jullie Hollanda, al het land in de wereld heeft zijn oorsprong in Tarawa. Tarawa is het centrum van het universum.” Stralend kijkt mijnheer Baiteke ons aan. “Het maakt dus niet uit waar wij heen gaan als wij straks moeten emigreren. Elk land is Tarawa. Overal zijn wij thuis.” We lachen, we schudden handen, vol eerbied voor deze levenskunstenaar nemen we afscheid. We gaan naar huis, naar Nederland, naar Tarawa. Anne-Marie Boer    

Add a comment