Broedplaats/Schuilplaats

We slapen op een dode vulkaan. Duizenden jaren geleden verdween de top ervan onder zee. Langs en op de randen van de vulkaan begon, vlak onder water, koraal te groeien. Eeuwenlang hield de koraalgroei gelijke tred met het zakken van de vulkaan. Daarmee ontstond een koraaleiland als Marakei, in feite een ineengezakte vulkaan met een flinke koraalkorst bovenop. De binnenzee van het eiland was ooit de krater. Het is nu de lagune. Waarom deze binnenzee ondiep is (enkele meters), blijft voor ons hier op Marakei een raadsel. We roepen hierbij de hulplijn van onze collega`s geologie in het Museon in. Ons rest de schone taak om in het spoor van de dorpsbewoners de waarde van de lagune te ontdekken.   We starten al vroeg, om zes uur `s ochtends met controleren van het eerder, bij zonsondergang, uitgezette visnet. Het voelt gek om rond dit tijdstip een lagune in te lopen. De watertemperatuur geeft je echter direct een welkom gevoel. Met de slaap nog in onze ogen, maar steeds meer zonnestralen, zijn we gefascineerd door de kleurenrijkdom van de lagune. Wat je normaal op foto`s ziet, ervaren we nu live. We lijken onderdeel van een 3D-ansichtkaart. Het visnet levert niet veel op; drie stuks zo dadelijk bij het ontbijt. Toch zijn de proteïnen een welkome aanvulling op het ‘dieet’. Er moet namelijk gesjouwd worden. In het kielzog van zeven jonge vissersmannen tillen we een aluminiumboot van zee, door het dorp, naar de lagune. Eenmaal aan boord en varend over de lagune vertelt vissersman Borerei (met palmhoed) hoe belangrijk de ondiepe binnenzee van hun eiland is.         Voor veel vissen is de lagune een kraamkamer. Al snorkelend zien we hoe piepkleine visjes, slechts een nagel groot, in en rond het aanwezige koraal zwemmen. Voor de visjes is de koraalsoort ‘testai’ van levensbelang. Een natuurlijke schuilplaats bij gevaar. Borerei vertelt dat de testai het de laatste jaren moeilijk heeft. Stond het vroeger stevig verankerd op de bodem van de lagune, nu lijkt het bij de minste aanraking te verpulveren tot gruis. Onder water lijkt sommige testai op over datum geraakte Bros-chocoladerepen. Het zou te makkelijk zijn om staat van het testai direct aan klimaatverandering te koppelen. Daarvoor weten we te weinig en hebben we onvoldoende harde gegevens. Logisch, de vissersmannen van Raweai gaan met visnet en speren de lagune op, niet met meetlat of microscoop. Ze durven niet te beweren noch te ontkennen dat er tegenwoordig steeds minder vis de lagune gebruikt als kraamkamer. Schelpdieren lijken zich er weinig van aan te trekken. In korte tijd duiken twee jongens talloze exemplaren op. Nu we een zak vol hebben, kunnen we in ieder geval met goed fatsoen thuis komen. Eerst gaan we nog op bezoek bij een familie aan de overkant van de lagune. Gastvrijheid lijkt hier geen grenzen te kennen. Hoewel het gezin weinig bezit heeft, delen ze ruimschoots hun kokoswater (momoti). De man des huizes is er niet. We zien hem even later op een prachtige kano op de lagune zeilen. Hij komt terug van inspectie van de stenen visval.           Nadat ons anker, een roestige Singer-naaimachine (!), weer is opgehaald, gaan ook wij onze visval controleren. Het is hiervoor eigenlijk al te hoog water. Een grote vis in het nauw schiet tussen onze benen en over de stenen muurtjes zijn vrijheid tegemoet. “Geen probleem”, zegt Borerei geruststellend. “Er valt nog voldoende te vangen. Bovendien kunnen we bij storm op zee nog altijd in de lagune vissen. Hier geen grote golven en gevaarlijke stromingen.” Hoewel we vandaag niet veel vis hebben binnengehaald, zetten we tevreden koers huiswaarts. Een zak vol schelpdieren, een schrift met verhalen en een camera vol beeldmateriaal is geen slechte vangst.    

Comments

  1. Aaike van Oort

    29 oktober 2012

    Hoe vormt een atol?
    Als geoloog in het Museon kan ik natuurlijk niet anders dan reageren. Hoe vormt zich een atol eigenlijk midden in de oceaan? Een atol is een ringvormig eiland dat in miljoenen jaren is opgebouwd uit koraal. Charles Darwin publiceerde al meer dan een eeuw geleden een verklaring voor de ontstaanswijze van atollen. Deze visie wordt nog steeds algemeen geaccepteerd.

    Het eiland Oahu. Dit eiland bevat in het midden een dode vulkaan. Op naastgelegen eiland Hawaii staat de actieve vulkaan Kilauea.
    Het eiland Bora Bora is een oude en deels weggezakte vulkaan. Maar daaromheen bevinden zich al grote koraalriffen.
    Dit is het eiland Marakei, waar de expeditie van Klimaatverhalen naar toe ging. In het midden is geen berg meer te zien, alleen maar een lagune.

    De theorie is dat door het geleidelijk lager worden van een vulkaan in zee zo’n vulkanisch eiland verandert. In eerste instantie is het een bergachtig eiland, een losse vulkaan in de zee. Naar mate de vulkaan over miljoenen jaren langzaam wegzakt of afbrokkelt, verandert het in een kleiner eiland met een barrièrerif eromheen. Op ten duur blijft alleen nog maar het ronde koraalrif over. Darwin redeneerde dat koralen die zich om een vulkanisch eiland heen bevinden, langzaam mee groeien en zodoende rond het zeeniveau blijven, terwijl de onderliggende vulkaan langzaam onder water verdwijnt. Als de vulkaan verdwenen is, is het eiland een atol geworden. Het omringende koraalrif wordt een barrièrerif omdat de binnenin gelegen koralen minder gunstige groeimogelijkheden hebben. Het gebied binnenin een atol ligt vaak dieper en bevat soms ook zoet of brak water.

Add a comment